Rehber · Güncelleme:
Tüzel kişi nedir? Tüzel kişilik ne demek, örnekleri neler?
Tüzel kişi, kanunun insanlar gibi hak ve borç sahibi olabileceğini kabul ettiği kişi veya mal topluluklarıdır. Limited ve anonim şirketler, dernekler, vakıflar, belediyeler ve üniversiteler tüzel kişidir. Tüzel kişinin kendine ait adı, adresi, malvarlığı ve vergi numarası vardır; borçlarından kural olarak kendi malvarlığıyla sorumludur.
Tüzel kişi ne demek?
Tüzel kişi ne demek sorusunu en sade hâliyle şöyle cevaplayabiliriz: bir insan olmadığı hâlde, hukuk düzeninin onu bir "kişi" gibi kabul ettiği yapıdır. Türk Medeni Kanunu kişileri ikiye ayırır: gerçek kişiler ve tüzel kişiler. Gerçek kişi, doğumla hak sahibi olan insandır. Tüzel kişi ise belirli bir amaç için bir araya gelmiş kişi toplulukları ya da belirli bir amaca ayrılmış mal topluluklarıdır.
Örneğin iki arkadaşın kurduğu bir limited şirket, ortaklarından ayrı bir kişidir. Şirket kendi adına sözleşme imzalar, fatura keser, banka hesabı açar, dava açabilir ve kendisine dava açılabilir. Ortaklar değişse bile şirket aynı tüzel kişi olarak varlığını sürdürür.
Tüzel kişilik nedir, nasıl kazanılır?
Tüzel kişilik nedir sorusu, tüzel kişi kavramının "statü" tarafını anlatır: bir yapının hak ve borçlara ehil, bağımsız bir hukuk süjesi olma niteliğidir. Tüzel kişilik ne demek diye düşündüğünüzde, "ayrı bir kimliğe sahip olmak" olarak özetleyebilirsiniz.
Tüzel kişilik kendiliğinden doğmaz; kanunda öngörülen kuruluş şartlarının yerine getirilmesiyle kazanılır. Ticaret şirketleri ticaret siciline tescil edildiği anda tüzel kişilik kazanır. Dernekler ve vakıflar kendi mevzuatlarındaki kuruluş usullerine, kamu tüzel kişileri ise kanunla veya kanuna dayanarak kurulur.
- Hak ehliyeti: Tüzel kişi; cinsiyet, yaş veya hısımlık gibi yalnızca insana özgü olanlar dışındaki bütün hak ve borçlara sahip olabilir.
- Fiil ehliyeti: Tüzel kişi, iradesini organları aracılığıyla açıklar. Limited şirkette müdürler, anonim şirkette yönetim kurulu, dernekte yönetim kurulu bu organlara örnektir.
- Sona erme: Tüzel kişilik; tasfiye ve sicilden terkin gibi kanuni süreçlerle sona erer.
Tüzel kişi örnekleri nelerdir?
Tüzel kişiler önce özel hukuk ve kamu hukuku tüzel kişileri olarak ikiye ayrılır. Özel hukuk tüzel kişileri de kendi içinde kişi toplulukları ve mal toplulukları olarak gruplanır. Aşağıdaki tüzel kişi örnekleri en sık karşılaşılanlardır.
| Tür | Alt grup | Örnekler |
|---|---|---|
| Özel hukuk tüzel kişisi | Kişi toplulukları | Limited şirket, anonim şirket, kollektif şirket, komandit şirket, kooperatif, dernek |
| Özel hukuk tüzel kişisi | Mal toplulukları | Vakıflar |
| Kamu hukuku tüzel kişisi | Kamu kurumları | Devlet, il özel idareleri, belediyeler, köyler, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları |
Türk Ticaret Kanunu'na göre ticaret şirketleri kollektif, komandit, anonim, limited şirket ve kooperatiftir. Bunların hepsi tescille tüzel kişilik kazanır. Girişimcilerin en sık tercih ettiği tüzel kişi türleri ise limited ve anonim şirkettir.
Gerçek kişi ve tüzel kişi farkı nedir?
Gerçek kişi ve tüzel kişi farkı, özellikle şirket kurarken vereceğiniz kararı doğrudan etkiler. Tek başınıza açtığınız bir şahıs işletmesinde işletme ile siz aynı kişisiniz; bir limited şirket kurduğunuzda ise sizden ayrı yeni bir kişi doğar.
| Konu | Gerçek kişi | Tüzel kişi |
|---|---|---|
| Ne zaman başlar? | Sağ ve tam doğumla | Kanuni kuruluş şartları ve tescil ile |
| Kimlik numarası | T.C. kimlik numarası | 10 haneli vergi kimlik numarası |
| Nasıl işlem yapar? | Kendisi veya temsilcisi aracılığıyla | Organları (müdür, yönetim kurulu) aracılığıyla |
| Borçlardan sorumluluk | Tüm kişisel malvarlığıyla | Kural olarak tüzel kişinin kendi malvarlığıyla |
| Vergi | Gelir vergisi | Sermaye şirketleri ve kooperatiflerde kurumlar vergisi |
| Nasıl sona erer? | Ölümle | Tasfiye ve sicilden terkinle |
Sorumluluk farkı en önemli noktadır: Tüzel kişinin borçları kural olarak onun kendi borcudur. Ancak vergi ve SGK prim borçları gibi kamu alacaklarında kanunlar, şirket yöneticilerine ve ortaklarına da belirli şartlarla sorumluluk yükleyebilir.
Şahıs şirketi tüzel kişi midir?
Hayır. Şahıs şirketi tüzel kişi midir sorusunun cevabı, girişimcilerin en çok karıştırdığı konulardan biridir. Gündelik dilde "şahıs şirketi" denen yapı, hukuken bir gerçek kişiye ait ticari işletmedir. İşletme sahibi gerçek kişi tacirdir; işletmenin ayrı bir tüzel kişiliği yoktur.
- Vergi kaydı işletme sahibinin T.C. kimlik numarası üzerinden yürür.
- Kazanç, sahibinin gelir vergisi beyannamesinde beyan edilir.
- İşletmenin borçlarından sahibi tüm kişisel malvarlığıyla sorumludur.
- İşletme sahibi değiştiğinde aslında işletme devredilmiş olur; yeni sahip yeni bir tacirdir.
Karıştırmayın: Hukuk literatüründe "şahıs şirketleri" ifadesi kollektif ve komandit şirketler için de kullanılır. Bu şirketler tüzel kişidir; ancak ortaklarının şirket borçlarından sınırsız sorumluluğu bulunabilir. Tek kişinin açtığı "şahıs şirketi" ise tüzel kişi değildir.
Limited şirket tüzel kişi midir?
Evet. Limited şirket tüzel kişi midir sorusunun cevabı açıktır: limited şirket, ticaret siciline tescil edildiği anda ortaklarından ayrı bir tüzel kişilik kazanır. Tek ortaklı limited şirket de tüzel kişidir; ortak ile şirket hukuken iki ayrı kişidir.
Bu ayrım günlük işleyişe de yansır. Şirketin geliri şirketin hesabına girer, giderleri şirket adına belgelenir, kazancı kurumlar vergisine tabi olur. Ortak, şirketten parayı ancak kâr payı, müdürlük ücreti gibi hukuki bir dayanakla alabilir. Aynı durum anonim şirket için de geçerlidir.
Tüzel kişi vergi numarası nedir, nasıl alınır?
Tüzel kişi vergi numarası, şirketlere ve diğer tüzel kişilere Gelir İdaresi tarafından verilen 10 haneli vergi kimlik numarasıdır. Gerçek kişilerde ise vergi işlemlerinde T.C. kimlik numarası kullanılır. Bu nedenle bir faturada 11 haneli numara görürseniz karşınızda büyük olasılıkla bir gerçek kişi, 10 haneli numara görürseniz bir tüzel kişi vardır.
Ticaret şirketlerinde vergi numarası, kuruluş ve tescil sürecinde vergi kaydının açılmasıyla birlikte verilir; ayrıca başvuru yapmanız genellikle gerekmez. Fatura keserken, banka hesabı açarken ve e-Fatura sistemine kaydolurken şirketin bu numarası kullanılır.
Girişimci olarak gerçek kişi mi, tüzel kişi mi olmalısınız?
Doğru tercih; tek başınıza mı yoksa ortaklarla mı çalışacağınıza, beklediğiniz kazanca ve risk düzeyinize bağlıdır. Genel bir çerçeve şöyle çizilebilir:
- Şahıs şirketi (gerçek kişi): Tek başına çalışan serbest çalışanlar ve danışmanlar için hızlı ve düşük maliyetli başlangıç. Sorumluluk sınırsızdır.
- Limited şirket (tüzel kişi): Ortaklı işler veya kazancı belirli bir seviyeyi aşan girişimler için. Ortakların şirket borçlarından sorumluluğu kural olarak sınırlıdır.
- Anonim şirket (tüzel kişi): Yatırım almayı veya pay devretmeyi planlayan girişimler için.
Cokivo ile şirket kurma sürecinde hangi yapının size uygun olduğunu birlikte değerlendirir, belgeleri online toplar ve tescil adımlarını takip ederiz. Adresiniz yoksa sanal ofis adresiyle kuruluş yapabilir, şirketiniz kurulduğunda muhasebe ve e-Fatura altyapınızı da hazır bulursunuz.
Tüzel kişi nedir?: sık sorulan sorular
Tüzel kişi nedir?
Tüzel kişi, kanunun hak ve borç sahibi olabileceğini kabul ettiği kişi veya mal topluluklarıdır. Limited ve anonim şirketler, dernekler, vakıflar, belediyeler ve üniversiteler tüzel kişi örnekleridir. Tüzel kişinin kendine ait adı, malvarlığı ve vergi kimlik numarası vardır.
Tüzel kişilik ne demek?
Tüzel kişilik, bir şirketin, derneğin veya vakfın onu oluşturan insanlardan ayrı, bağımsız bir hukuk süjesi olarak tanınmasıdır. Tüzel kişiliğe sahip yapı kendi adına sözleşme yapar, mülk edinir, dava açar ve borçlarından kural olarak kendi malvarlığıyla sorumlu olur.
Şahıs şirketi tüzel kişi midir?
Hayır. Gündelik dilde şahıs şirketi denen yapı, gerçek kişiye ait bir ticari işletmedir ve ayrı tüzel kişiliği yoktur. Vergi kaydı sahibinin T.C. kimlik numarası üzerinden yürür ve işletme sahibi borçlardan tüm kişisel malvarlığıyla sorumludur.
Limited şirket tüzel kişi midir?
Evet. Limited şirket, ticaret siciline tescil edildiği anda ortaklarından ayrı bir tüzel kişilik kazanır. Tek ortaklı limited şirket de tüzel kişidir. Şirketin kazancı kurumlar vergisine tabidir ve şirkete 10 haneli vergi kimlik numarası verilir.
Gerçek kişi ve tüzel kişi farkı nedir?
Gerçek kişi insandır, doğumla hak sahibi olur ve T.C. kimlik numarasıyla işlem yapar. Tüzel kişi ise kanuni kuruluş şartları ve tescille doğar, organları aracılığıyla işlem yapar ve 10 haneli vergi kimlik numarası taşır. En önemli fark sorumluluktadır: tüzel kişinin borçlarından kural olarak kendisi sorumludur.
Tüzel kişi vergi numarası kaç hanelidir?
Tüzel kişilere verilen vergi kimlik numarası 10 hanelidir. Gerçek kişiler ise vergi işlemlerinde 11 haneli T.C. kimlik numaralarını kullanır. Şirketlerde vergi numarası kuruluş ve vergi kaydı sürecinde verilir.
Dernek ve vakıf tüzel kişi midir?
Evet. Dernekler kişi topluluğu, vakıflar ise belirli bir amaca ayrılmış mal topluluğu niteliğinde özel hukuk tüzel kişileridir. Her ikisi de kendi mevzuatında öngörülen kuruluş işlemlerini tamamladığında tüzel kişilik kazanır.